Crowdfunding inwestycyjny (przez który rozumiemy crowdfunding udziałowy oraz dłużny) cieszy się obecnie sporą swobodą regulacyjną ze względu na brak przepisów adresowanych szczególnie do tego rynku. Jednak niektóre istniejące – i planowane – regulacje mogą utrudniać jego rozwój. Również wydane w ostatnim czasie propozycje przepisów oraz interpretacje mogą znacząco wpłynąć na obecny kształt rynku, tworząc zarówno zachęty, jak i bariery dla jego uczestników.

Kiedy zniesienie barier w crowdfundingu udziałowym?

Jak już zwracaliśmy uwagę w raporcie dotyczącym crowdfundingu, ustawowe wymogi związane z obrotem udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością hamują rozwój crowdfundingu udziałowego w Polsce. Zgodnie z art. 180 Kodeksu spółek handlowych zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Skutecznie eliminuje to możliwość efektywnego nabywania udziałów w środowisku internetu, co ogranicza jeden z podstawowych walorów crowdfundingu udziałowego. Również obecnie obowiązujące przepisy z zakresu prawa rynków kapitałowych nie tworzą zachęt dla rozwoju crowdfundingu udziałowego.

1 kwietnia 2016 r. wejdzie w życie część nowelizacji k.s.h. dotycząca dalszej informatyzacji procesu zakładania i prowadzenia spółek*. Zgodnie z nią dotychczasowa treść art. 180 zostanie oznaczona jako § 1, do którego zostanie dodany § 2 o następującej treści:

W przypadku spółki, której umowa została zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy, zbycie przez wspólnika udziałów jest możliwe również przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym. Oświadczenia zbywcy i nabywcy opatrzone powinny być bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP.

Wprawdzie zbycie udziału za pomocą wzorca w systemie teleinformatycznym będzie możliwe jedynie w przypadku spółek zawartych przy wykorzystaniu wzorca oraz jedynie przy użyciu bezpiecznego kwalifikowanego podpisu lub profilu ePUAP, jednak będzie to znacząca zmiana w stosunku do stanu obecnego. Także zmiany w regulacji podpisów elektronicznych, które prawdopodobnie nastąpią w związku z koniecznością dostosowania polskiego prawa do unijnego rozporządzenia eIDAS**, powinny wpłynąć na upowszechnienie stosowania elektronicznych środków identyfikacji możliwych do wykorzystania przy zbywaniu udziałów.

Należy jednak pamiętać, że zmiana wejdzie w życie dopiero 1 kwietnia 2016 r., co w związku z tempem rozwoju rynku crowdfundingu udziałowego może stanowić całą epokę. Ustawodawca nie powinien zatem poprzestać na tej zmianie. Okazją do rozważenia potrzeb rynku crowdfundingu udziałowego może być planowana na szczeblu rządowym (i znajdująca się w zaawansowanym stadium prac) nowelizacja k.s.h. dotycząca reformy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, m.in. poprzez wprowadzenie udziałów beznominałowych.

Trendy w rozwoju regulacji crowdfundingu pożyczkowego.

W ostatnich miesiącach coraz większe zainteresowanie regulatorów wzbudzają różne formy crowdfundingu pożyczkowego. I nic dziwnego, gdyż model ten kreuje znacznie więcej wyzwań prawnych niż bardziej tradycyjne formy crowdfundingu. W ostatnim czasie ważny głos w tej sprawie zabrał Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (European Banking Authority, EBA).

Przedstawił on szereg ryzyk, które w jego ocenie wiążą się z korzystaniem z platform crowdfundingowych opartych na modelu dłużnym. Przede wszystkim EBA zauważa, że platformy crowdfundingowe starają się ograniczać swoją rolę jedynie do roli pośrednika umożliwiającego kojarzenie pożyczkobiorcy z pożyczkodaw W rezultacie nie muszą one spełniać obowiązków, które są nałożone np. na podmioty udzielające kredytów konsumenckich. Dotyczy to w szczególności obowiązku badania zdolności kredytowej pożyczkobiorców.

EBA opowiada się za nałożeniem na platformy crowdfundingowe określonych obowiązków w zakresie informowania inwestorów zarówno o pożyczkobiorcach, jak i o ryzykach związanych z inwestycją. Platformy miałyby również zostać zobligowane do wykonywania badania prawnego pożyczkobiorców oraz badania ich zdolności kredytowej. Działalność platform powinna podlegać co najmniej zgłoszeniu do odpowiedniego organu nadzoru finansowego.

Bardzo ważny element rozważań EBA dotyczy zastosowania do działalności platform crowdfundingowych dyrektywy o usługach płatniczych***. W tym zakresie rozważania EBA mają walor uniwersalny, nie odnoszą się bowiem wyłącznie do platform funkcjonujących w oparciu o model pożyczkowy. EBA wskazuje konieczność rozważenia zastosowania tej dyrektywy do platform z uwagi na to, że pośredniczą one w przekazywaniu środków pieniężnych pomiędzy inwestorami a beneficjentami. Jednocześnie zwraca uwagę na występujące w tym zakresie rozbieżności interpretacyjne w poszczególnych krajach członkowskich UE. EBA proponuje w związku z tym, aby doprowadzić do jednolitej interpretacji dyrektywy o usługach płatniczych w tym zakresie. Okazją ku temu są niewątpliwie toczące się prace nad nową wersją dyrektywy.

Jednocześnie EBA zdaje się rozstrzygać jedną z najważniejszych wątpliwości prawnych związanych z crowdfundingiem pożyczkowym. Chodzi o ewentualne kwalifikowanie działalności platform jako działalności bankowej. EBA opowiada się za tym, że standardowa platforma crowdfundingowa działająca w oparciu o model pożyczkowy nie wykonuje regulowanej działalności bankowej.

Niezależnie od monitorowania działań podejmowanych na poziomie europejskim platformy crowdfundingowe powinny również bacznie przyglądać się toczącym się w Polsce pracom nad projektem ustawy o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym, ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw****. Projekt ten wprowadza do polskiego systemu prawnego pojęcie instytucji pożyczkowej. Zgodnie z zaproponowaną definicją będą to instytucje udzielające pożyczek ze środków własnych. Taka konstrukcja definicji powoduje, że zapewne zdecydowana większość platform crowdfundingowych nie będzie kwalifikowana jako instytucje pożyczkowe (nie udzielają one bowiem pożyczek ze środków własnych). Z jednej strony spowoduje to, że platformy nie będą zobowiązane do spełnienia wymagań przewidzianych przez projekt. Z drugiej strony jednak nie będą mogły skorzystać z przewidywanych przez projekt uprawnień dla instytucji pożyczkowych. Chodzi przykładowo o możliwość pobierania informacji z biura informacji kredytowej gromadzącego informacje o pożyczkobiorcach pochodzące od banków. Gdyby zaś weszły w życie wspomniane zalecenia EBA dotyczące obowiązkowego badania zdolności kredytowej, dostęp do takich informacji niewątpliwie byłby dla platform bardzo pomocny.

Projekt przewiduje też jeszcze jedną regulację, która może mieć istotne znaczenie dla platform. Zgodnie z projektem Komisja Nadzoru Finansowego będzie uprawniona do przeprowadzenia postępowania wyja- śniającego w celu ustalenia, czy są podstawy do złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przewidzianego w poszczególnych ustawach dotyczących sektorów rynku nadzorowanych przez Komisję. W praktyce będzie to oznaczało, że Komisja będzie mogła przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy określona platforma crowdfundingowa nie prowadzi np. regulowanej działalności w zakresie usług płatniczych.

Autorzy:

Współautor: Krzysztof Wojdyło

Współautor: Jacek Czarnecki

Adnotacje:

* Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015 poz. 4).

** Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE.

*** Dyrektywa 2007/64/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego zmieniająca dyrektywy 97/7/WE, 2002/65/WE, 2005/60/WE i 2006/48/WE i uchylająca dyrektywę 97/5/WE.

**** http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/262790

O trudno

Nowy wspaniały świat

Marzeniem i celem większości artystów jest przypieczętowanie swojej działalności wydaniem albumu, najlepiej w fizycznej formie (CD i winyl kolekcjonerski) i najlepiej raz na dwa lata. Nic dziwnego, taki model z powodzeniem funkcjonował od połowy ubiegłego stulecia. Wszyscy nasi wielcy bohaterowie, na których muzyce się wychowaliśmy działali dokładnie w ten sposób, dostarczając nam wzorców, jak prowadzić własne kariery. Czasy jednak się zmieniły, a wraz z nimi sam rynek.

Nie to, że płyty już nie powstają. Nagrywa się ich więcej niż kiedykolwiek, ale coraz częściej słychać, że podaż przewyższa popyt. Powody są różne, od wręcz powszechnego dostępu do darmowej muzyki z nielegalnych źródeł, aż do trudności z odpowiednią promocją młodych, wschodzących wykonawców na zdecydowanie tłocznej już scenie.

Technologia, która jest głównym sprawcą, jeśli chodzi o ból głowy muzyków i wytwórni, otworzyła przed nimi też  nowe możliwości. Sprzedaż muzyki w cyfrowym formacie, czy też nowo powstałe serwisy streamingowe, takie jak  Spotify, czy Deezer, rekompensują poniekąd spadki w zakupie tradycyjnych nośników i z każdym rokiem stają się  coraz popularniejsze.

Efekt tej cyfrowej rewolucji jest jeszcze jeden – wydanie „płyty” jest tańsze i łatwiejsze niż kiedykolwiek wcześniej w  historii. Co to oznacza? Między innymi to, że nie musimy już dziś liczyć na zainteresowanie „labeli” naszą muzyką, nie  potrzebna nam duża firma, która pokryje koszty (oczywiście nie bezinteresownie) nagrania, wydania i dystrybucji  albumu. Wszystko to dzisiaj możemy zrobić sami… z małym wsparciem swoich fanów.

 With a little help from my friends

W 2008 roku Kevin Kelly, były redaktor magazynu Wired, opublikował koncepcję 1000 prawdziwych fanów, jako  grupy osób potrzebnej do zapewnienia artyście godnego poziomu życia. Temat odbił się szerokim echem w sieci i  znalazł tylu samo przeciwników, co osób zgadzających się z teorią. To czego jednak Kevin na pewno nie przecenił to  wartości zaangażowanego fana i jego wpływu na karierę każdego twórcy. Ten, jakby się wydawało, oczywisty fakt leży  u podstaw udanego związku crowdfundingu z muzyką.

Powstanie platform finansowania społecznościowego, popularyzacja ich idei oraz wyżej wspomniane zmiany w branży  muzycznej pozwoliły na wykształcenie się niezwykłego, bo bezpośredniego partnerstwa odbiorcy z autorem. Nagle  okazało się, że realizacja przedsięwzięć typu nagranie i wydanie albumu znalazło się w zasięgu ich wspólnych  możliwości. Jedna strona zyskała możliwość uczestniczenia w czymś wyjątkowym, na co dzień niedostępnym, druga  swobodnego, nieskrępowanego wyrażenia siebie. Każdy wygrał.

Crowdfunding uwolnił ogromny potencjał artystyczny i wprowadził ruch „zrób to sam” w nową epokę „zróbmy to  razem”. Zbiórka stała się przestrzenią realnej weryfikacji pomysłów i materiału, dostarczając bardzo szybko informacji zwrotnej i zastępując żmudne badania rynkowe, którymi często kierują się wytwórnie, nierzadko omylnie odrzucając i blokując wspaniałą muzykę, sądząc, że nie wpisze się ona w gust słuchaczy (słynny przykład Decca Records i The Beatles). Kampanie finansowe dostarczyły też szeregu innych cennych informacji. Różne pakiety i poziomy wsparcia, oferujące w zamian wydanie CD, bądź winyl, pozwoliły np. na oszacowanie wielkości wymaganego nakładu.

Tak więc, jesteśmy dziś w stanie dzięki takim „narzędziom” jak portale crowdfundingowe w bardzo łatwy i przejrzysty sposób pozyskać finansowe wsparcie potrzebne do zarejestrowania naszego materiału i wytłoczenia odpowiedniej ilości płyt, które zaspokoją potrzeby fanów i nie pozostawią nas ze zbyt dużą górką krążków. Ogólnoświatową dystrybucję możemy natomiast prowadzić w sposób cyfrowy za pomocą platform takich jak np. TuneCore. Tym samym zaznaczamy na stałe naszą obecność na scenie, spełniamy marzenia i przypieczętowujemy kolejny etap naszej kariery. Wszystko zgodnie z planem.

No dobrze, ale nawiązując do samego początku, nawet jeśli doczekamy się wydawnictwa, to jak z niego wyżyć, skoro przychody ze sprzedaży nagranej muzyki wciąż maleją?

Niech żyje live

W przeciwieństwie do rynku płytowego, rynek koncertowy od lat bije rekordy i nie zapowiada się, by coś w tej materii się zmieniło. Niegdyś jechało się w trasę, by promować nowy album, dziś coraz częściej nagrywa się album, aby był okazją do promocji trasy. Dlaczego? Emocji uczestniczenia w żywym wydarzeniu nie da się niczym zastąpić. Po prostu. Nie można ich zapisać na żaden nośnik, nie można ich powielić, przekazać dalej, czy podrobić. Powstają one wyłącznie empirycznie i żyją wyłącznie w nas samych, są magią chwili. Dlatego koncert oparł się próbie czasu.

Mimo, że intratna, branża koncertowa obarczona jest dużym ryzykiem. Podobnie, jak niewiadomą jest liczba płyt, które uda nam się sprzedać, tak samo ciężko przewidzieć ile osób pojawi się na planowanym wydarzeniu. Jeśli dorzucimy do tego mocną konkurencję, dużą podatność na czynniki zewnętrzne, czy brak w Polsce tradycji uczęszczania na płatne imprezy, to okazuje się, że o potoczne „granie” na dobrych warunkach jest po prostu ciężko. Organizatorzy, kluby i promotorzy nie są skorzy do gwarantowania gaży i narażania się na potencjalne straty w imię sztuki, a zespoły godzące się grać za to co uzbierają ze sprzedanych biletów, często kładą sobie na barki cały ciężar odpowiedniej promocji wydarzenia. Tutaj także znalazło się zastosowanie dla crowdfundingu.

Tak jak w przypadku wydania albumu, zbiórka pomaga szybko ocenić, czy event ma rację bytu, ale na tym lista korzyści dopiero się zaczyna. Różnorodne pakiety pozwalają celniej trafić w gusta fanów. Fizyczne fanty – bilety kolekcjonerskie, plakaty z autografami; oraz nagrody niematerialne – spotkanie z zespołem, pamiątkowe zdjęcie, wspólne wykonanie utworu na scenie; tworzą szeroką ofertę, która uszczęśliwia koncertowiczów, jednocześnie zwiększając wpływy zespołu. Do tej pory nikt i nic nie pozwalało na doświadczanie koncertów w bardziej spersonalizowany sposób. Teraz w końcu jest szansa, by to się zmieniło.

Kolejną mocną stroną finansowania społecznościowego jest konieczność zaangażowania się. Zasady są jasne, jeśli wystarczająco dużo osób nie wesprze akcji w trakcie jej trwania, zespół prawdopodobnie nie dotrze z trasą do danego miasta. Wszyscy kojarzymy wydarzenia na Facebook’u, na które pozapisywane są setki ludzi, a faktyczna frekwencja to słabiutkie 30% tej liczby. Powodów, by nie stawić się na koncert jest zawsze mnóstwo, ale wcześniejsze finansowe zaangażowanie najczęściej radzi sobie z nimi wszystkimi, tak naprawdę ku uciesze każdej ze stron.

W końcu, mając zgromadzoną wokół siebie społeczność, jej wsparcie i potwierdzony liczny udział w planowanym wydarzeniu możemy podejść do rozmów z klubem, czy z organizatorem z zupełnie innej pozycji, otwierając drogę do negocjacji korzystniejszych warunków współpracy, coś na co w chwili obecnej niewiele zespołów może sobie pozwolić.

Ramię w ramię

Crowdfunding niesie ze sobą cenne możliwości i alternatywy, które są na wyciągnięcie ręki każdego zainteresowanego. Popularyzacja idei, pozyskanie zaufania społecznego i odpowiednia wiedza jak w pełni tę formułę wykorzystać zajmie jeszcze trochę czasu, ale już w tej chwili nie powinno się jej bagatelizować.

Taki model, jak każdy inny, prawdopodobnie nigdy nie będzie idealnym rozwiązaniem dla wszystkich, ale nie jest to też przejściowa moda, to naturalne uzupełnienie rynku, który w obliczu ostatnich zmian nadal szuka na siebie pomysłu.

Autor: Jacek Czarnecki, Kancelaria Wardyński i Wspólnicy

Crowdfunding jest relatywnie nowym zjawiskiem, a już wykształciło się kilka jego odmian. Z poszczególnymi rodzajami crowdfundingu wiążą się różne implikacje prawne i podatkowe.

Liczba definicji pojęcia „crowdfunding” dorównuje zapewne lawinowo rosnącej – w Polsce i na świecie – ilości platform crowdfundingowych. Pomimo że z prawniczego punktu widzenia odpowiednie zdefiniowanie danego zjawiska jest podstawą skutecznej regulacji, w przypadku crowdfundingu na obecnym stadium jego rozwoju nie ma potrzeby konstruowania szczególnie skomplikowanych, ścisłych definicji. Przy tak dynamicznie rozwijającym się zjawisku byłoby to niepraktyczne, a być może nawet szkodliwe. Wystarczy ograniczyć się do kilku podstawowych cech crowdfundingu, wspólnych dla różnych jego odmian:

• Uczestnicy: możliwa jest sytuacja, w której crowdfunding ogranicza się dwustronnej relacji finansujący – beneficjent. Znacznie częściej mamy jednak do czynienia z występowaniem podmiotu trzeciego – platformy crowdfundingowej, będącego pośrednikiem pomiędzy finansującym i beneficjentem.
• Społeczność (tłum, crowd): finansujących jest dwóch lub więcej i należą do określonej, mniej lub bardziej sformalizowanej i zorganizowanej społeczności.
• Przedmiot: przedmiotem crowdfundingu jest finansowanie określonego celu, bezpośrednio lub za pośrednictwem platformy crowdfundingowej. Cel może być różny (inwestycyjny, charytatywny, realizacja określonego projektu).
• Wzajemność: pojmowana bardzo luźno – może mieć postać świadczenia zwrotnego beneficjenta na rzecz finansującego o wymiernej wartości materialnej lub być np. satysfakcją finansującego z tytułu wsparcia interesującego projektu.

O crowdfundingu można także powiedzieć (przynajmniej na tym etapie jego rozwoju), że ma charakter finansowania alternatywnego wobec innych, bardziej tradycyjnych instrumentów dostępnych na rynku, takich jak pożyczki, kredyty, obligacje, oferty publiczne itd.

Wymienione powyżej ogólne cechy zjawiska crowdfundingu wyznaczają ramy, w których może zmieścić się wiele różnych działań. Doświadczenie i praktyka potwierdzają to spostrzeżenie, ponieważ crowdfunding nie jest zjawiskiem jednolitym. Przyjęliśmy więc rozróżnienie rodzajów crowdfundingu ujęte w poniższej liście. Należy pamiętać, że ma ono charakter pomocniczy. Nie ma również jednego, zdefiniowanego kryterium rozróżniającego, chociaż kierowaliśmy się przede wszystkim wyróżnieniem danych typów crowdfundingu ze względu na implikacje prawne i podatkowe, które mogą się z nimi wiązać.

Jacek Czarnecki, praktyka prawa nowych technologii kancelarii Wardyński i Wspólnicy

Co to znaczy?

Finansowanie społecznościowe to nowatorskie narzędzie, z którego korzystają twórcy chcący zweryfikować swój pomysł a następnie wprowadzić go na rynek, wyróżnić się na tle konkurencji, zdobyć zainteresowanie mediów oraz nowych fanów marki, a wszystko jeszcze przed zainwestowaniem w produkcję!

Jak?

Kampania crowdfundingowa trwa przez określony z góry czas, w którym ma zdobyć odpowiednie wsparcie finansowe wymagane do realizacji założeń projektu. Składa się ona z projektu, promocji oraz aktualizacji. Sam projekt zawiera szczegółowy opis tekstowy, klip wideo który pokrótce przedstawia produkt oraz listę nagród oferowanych za wsparcie. Promocja standardowo polega na powiadamianiu środowisk grupy docelowej projektu o jego istnieniu. Aktualizacje natomiast służą budowaniu społeczności oraz ich zaangażowania w ostateczną formę produktu. W przypadku porażki, zebrane fundusze wracają do wspierających, a projektodawcaotrzymuje informację zwrotną jakie mógł popełnić błędy.

Założenie kampanii oraz jej prowadzenie nie kosztuje dodatkowych pieniędzy. Największy wkład (poza pomysłem) wiąże się z czasem poświęconym na budowę projektu oraz jego promocję. 

Dlaczego warto?

Finansowanie społecznościowe to nowoczesne podejście do tworzenia marki. Serwisy mają wielu partnerów medialnych zarówno online jak i offline. Same projekty mają bardzo wirusowy charakter. Dobry projekt może zrealizować się w przeciągu kilku godzin, a zdobyte pokrycie medialne warte jest dziesiątki tysięcy złotych! Równie silną zaletą jest budowa społeczności fanów marki których w trakcie trwania projektu często przybywa w tysiące. Sukces projektu głównie zależy głównie od zaangażowania projektodawców. Z doświadczenia wiemy, że ciekawe projekty za którymi stoi ciężko pracujący zespół są niemal skazanena sukces!